NA MARGINESIE
czyli scena, która rozpoczyna ten numer
Marta wchodzi do sklepu sportowego po jedną rzecz: białe skarpetki ze wzmocnioną piętą i palcami, takie, w jakich chodzi od lat i które nie dziurawią się po miesiącu. Przy kasie stoi stojak z napisem „Druga para gratis”. Skarpetki z promocji są trochę tańsze, nie mają wzmocnień i nie za bardzo jej się podobają, ale przecież dostaje dwie pary w cenie jednej. Kwadrans później wychodzi ze sklepu z dwiema parami, których nie chciała. Po drodze do domu czuje się jak ktoś, kto zrobił dobry interes.
Dan Ariely i jego współpracowniczki, Kristina Shampanier i Nina Mazar, opisały w 2007 roku, jak działa takie przyciąganie, na przykładzie stolika z czekoladkami. Stolik stał w korytarzu uczelni, nad nim wisiał napis „Jedna czekoladka na osobę”, a do wyboru były dwie: trufla Lindta, czyli czekoladka ceniona i droga, oraz zwykła czekoladka Kisses firmy Hershey. Trufla kosztowała 15 centów, Kisses 1 cent. Studenci zachowywali się rozsądnie: porównywali jakość z ceną i według opisu w książce Ariely’ego 73 procent wybrało truflę, a 27 procent Kisses.
Potem badacze obniżyli ceny obu czekoladek o dokładnie jeden cent: trufla kosztowała teraz 14 centów, a Kisses nic. Różnica cen między nimi się nie zmieniła, a przyjemność z jedzenia obu czekoladek też nie. A jednak 69 procent studentów wzięło darmowe Kisses, a trufle spadły z 73 do 31 procent. W innym wariancie Kisses kosztowały 2, 1 albo 0 centów, a trufle odpowiednio 27, 26 i 25 centów. Zejście z dwóch centów na jeden nie zrobiło dużej różnicy, dopiero zero wywołało lawinę. Ariely wyciąga z tego wniosek, że zero nie jest po prostu bardzo niską ceną. To osobna kategoria.
Ariely opisuje też wersję dla dzieci. W dniu Halloween proponował im wybór: mały baton Snickers za darmo albo duży, dwa razy cięższy, w zamian za jedną oddaną czekoladkę. Rozsądniej było zapłacić czekoladką i wziąć większy baton, a około 70 procent dzieci wybrało mniejszy, bo był za darmo. Podobnie zachowali się studenci. To ten sam mechanizm co przy czekoladkach: darmowa opcja nie musi być zła, ale kiedy konkuruje z płatną i nie jest tym, czego naprawdę potrzebujemy, często wygrywa.
Ariely tłumaczy to tak: większość transakcji ma plusy i minusy, a słowo „gratis” sprawia, że zapominamy o minusach i dostajemy emocjonalnego kopa. Podejrzewa też, że za tym stoi lęk przed stratą: darmowy produkt nie może nas zawieść, bo przecież nic za niego nie zapłaciliśmy, a każdy płatny wybór niesie ryzyko pomyłki. To tłumaczenie z książki, a nie wynik jednego rozstrzygającego testu, więc traktujcie je jako dobrze brzmiącą hipotezę. Ważne jest co innego: sam efekt został opisany w kilku eksperymentach i da się go zauważyć w codziennych decyzjach.
Nie chodzi więc o to, żeby gardzić darmowymi rzeczami. Kosz z darmowymi skarpetkami, z którego bierzecie tyle par, ile potrzebujecie, nie jest problemem. Problem zaczyna się wtedy, gdy gratis staje obok czegoś, co jest dla was lepsze, i zaczyna decydować za was.
Marginesy są i mają zostać za darmo.
Utrzymuje je to, że czasem wkleimy tu reklamę,
a ktoś z Was przy odrobinie ciekawości w nią kliknie.
Nie musicie nic kupować wystarczy rzucić okiem na to, co Was zainteresuje.
Dla nas jedno takie kliknięcie to mała cegiełka do tego, żebyśmy mogli dalej pisać, a dla Was zwykle okazja, żeby dowiedzieć się o jakimś narzędziu, o którym inaczej byście nie usłyszeli.
Jeśli reklama Was nie kręci, to też w porządku, przewińcie dalej i czytajcie nas jak dotąd. Zero wyrzutów sumienia, ale kto lubi marginesy, wie, jak je podtrzymać.
Why are so many brands shifting ad spend to CTV?
People spend more time streaming than they do with cable, social media or video games, and advertisers know it. In fact, according to Advertiser Perceptions and Premion's 2026 CTV/OTT Advertiser Survey, 70% of advertisers are raising CTV budgets in 2026, with much of that budget diverted from social advertising.
For marketers who want a presence in streaming, Roku is the obvious place to go, with scale that speaks for itself. With more than 100 million households representing 47% of all streaming time in the US, Roku easily has more reach than every competitor.
With Roku Ads Manager, you can reach viewers across more than 100 premium apps in a single buy. Combine your customer data with Roku's insights to reach only the households you want, then measure and optimize to your heart's content.
Want to give it a try? Unleash your first campaign in just four steps: (1) Create your account, (2) define your objective and target audience, (3) upload creative, and (4) launch.
First-time spenders get a $5,000 match on the first $5,000 spent with code BEEHIIV5K. Terms apply.
MARGINALIA
czyli co warto przeczytać, jeśli temat was zaciekawił
„Potęga irracjonalności”, Dan Ariely. Rozdział „Gratis nie znaczy za darmo” opisuje eksperymenty z czekoladkami, historię z Halloween i francuską wersję darmowej dostawy w Amazonie. Najlepszy punkt wejścia, bo autor jest współautorem oryginalnych badań.
„Grosz do grosza”, Dan Ariely, Jeff Kreisler. W rozdziale „Unikamy bólu”, zwłaszcza we fragmencie „Ogłupiająca wolność od bólu”, gratis jest pokazany jako cena, o której przestajemy myśleć: od karty kredytowej po aplikację za 99 centów.
„Misbehaving. The Making of Behavioral Economics”, Richard Thaler (wydanie angielskie). W części o księgowaniu mentalnym Thaler pokazuje, że opłata roczna za Amazon Prime czy karta członkowska Costco zamienia się w koszt, którego już nie liczymy, a przesyłki czy zakupy wydają się „darmowe”.
PYTANIE NA MARGINESIE
czyli pytanie do Was, na które nie musicie odpowiadać na głos
Pomyślcie o ostatnim razie, kiedy wzięliście coś tylko dlatego, że było za darmo albo w gratisie: próbkę, drugą sztukę, darmowy okres próbny, bilet na wydarzenie. Czy z tego skorzystaliście? A gdyby to kosztowało złotówkę, czy też byście to wzięli?
POLE ZASTOSOWAŃ
czyli gdzie w praktyce spotykamy ten mechanizm
Zestawy typu „druga sztuka gratis”. Marta ze skarpetkami nie jest wyjątkiem. Pytanie, które pomaga, brzmi: czy kupiłabym tę pierwszą sztukę za pełną cenę, gdyby nie było drugiej? Jeśli nie, gratis nie jest oszczędnością.
Darmowa dostawa po przekroczeniu progu. Ariely opisuje, że kiedy Amazon wprowadził darmową wysyłkę od określonej kwoty, ludzie dokupywali kolejną książkę, żeby tylko ją dostać, nawet jeśli nie była im potrzebna (sam przyznaje się do tego). To historia z książki, a nie wynik recenzowanego badania, więc traktujcie ją jako ilustrację. Prosty test: czy dołożona rzecz kosztuje mniej niż przesyłka, której chcecie uniknąć?
Abonamenty z „darmową” przesyłką lub dostępem. Thaler i autorzy „Grosza do grosza” zauważają, że roczna opłata (w książkach 99 dolarów za Amazon Prime) przestaje być widoczna, a każda kolejna przesyłka wydaje się darmowa. Zanim zaczniecie kupować więcej, policzcie, ile zamówień rocznie musielibyście zrobić, żeby opłata się zwróciła.
Okresy próbne i promocje na start. Pierwszy miesiąc za złotówkę, telefon za darmo przez rok, pakiet po obniżonej stawce, która później rośnie. Gdy zaczyna się od zera, bardzo trudno potem zacząć płacić. Ustawcie przypomnienie w kalendarzu na dzień przed końcem okresu próbnego i podejmijcie decyzję wcześniej, a nie w chwili, w której pobiera się pierwsza opłata.
Darmowe próbki i poczęstunek. Ariely radzi eksperyment, który każdy może zrobić: postawić tackę z napisem „Darmowe próbki” i zobaczyć, ilu ludzi weźmie coś, nie pytając, kim jesteśmy i co proponujemy. Zasada dla was: zanim przyjmiecie coś za darmo, zapytajcie, kto oferuje i po co, zwłaszcza gdy w zamian prosi się o dane, adres e-mail czy numer telefonu.
Dzień wolnego wstępu. Ariely podaje przykład muzeum: wejście jest wtedy za darmo, ale kolejka jest długa, sale pełne i niewiele widać. Zero nie obejmuje czasu, który tracicie. Jeśli możecie wybrać inny dzień, to zwykle opłaca się zapłacić za bilet i obejrzeć wystawę w spokoju.
Karta kredytowa bez opłaty rocznej. W przykładzie z „Grosza do grosza” karta z oprocentowaniem 12 procent bez opłaty rocznej konkuruje z kartą 8 procent z opłatą 100 dolarów. Większość ludzi wybiera tę pierwszą, choć dla kogoś, kto czasem spóźni się ze spłatą, może być droższa. Zanim wybierzecie, policzcie całkowity roczny koszt przy waszym stylu korzystania z karty.
Etykiety „zero”. Ariely zastanawia się, czy ten sam pociąg do zera dotyczy etykiet, na których zamiast „jedna kaloria” widać „zero kalorii”. To w książce hipoteza, nie wynik badania, ale ostrzega przed czymś realnym: kiedy produkt ma „zero” czegoś, bywa, że dajemy sobie przyzwolenie na zamówienie większej porcji lub dodatku.
Zdrowie publiczne i oferty dla innych. W pracy z 2022 roku badacze sprawdzali m.in. sytuację, gdy darmowa oferta wiąże się z ryzykiem fizycznym, jak szczepienie nową szczepionką. Okazało się, że w takich warunkach zerowa cena może zmniejszyć zainteresowanie bardziej niż niska cena. Jeśli organizujecie darmowe badania, kursy czy konsultacje, upewnijcie się, że uczestnicy nie ponoszą wysokich kosztów ubocznych: czasu, dojazdu, strachu.
MARGINES ZYSKU
czyli jak to wykorzystać, jeśli sprzedajecie produkt lub usługę
Zero przyciąga nieproporcjonalnie mocno. W eksperymencie z czekoladkami obniżka o jeden cent zmieniła udział darmowej opcji z 27 do 69 procent. Jeśli oferujecie darmową wersję obok płatnej, zakładajcie, że większość wybierze ją, i zaprojektujcie ją tak, żeby klient dostał prawdziwą wartość i zobaczył, po co warto przejść wyżej.
Testujcie zero i niską cenę osobno. Ariely opisuje, że we Francji dostawa za jednego franka (około 20 centów) nie ruszyła sprzedaży w Amazonie, a gdy zmieniono ją na darmową, sprzedaż wzrosła. To anegdota z książki. Praca z 2022 roku pokazuje jednak, że zero nie zawsze wygrywa, więc najuczciwsza odpowiedź to test A/B na waszych klientach.
Zmniejszajcie koszty uboczne. Jeśli darmowa wersja próbna wymaga długiego formularza, podania karty, instalacji i kilku godzin nauki, część klientów zacznie je liczyć i zrezygnuje. Praca z 2022 roku opisuje właśnie taki mechanizm: zerowa cena budzi emocje, ale też uważniejsze przyglądanie się kosztom ubocznym.
Nie stawiajcie gratisu przeciwko własnemu lepszemu produktowi. Kiedy klient musi wybrać albo darmową rzecz, albo płatną, często weźmie darmową, nawet jeśli płatna lepiej mu służy. Jeśli zależy wam na tym, żeby klient wybrał lepszy produkt, oferujcie gratis jako dodatek do niego, a nie jako konkurencję.
Planujcie przejście z darmowego na płatne. Ariely i Kreisler zauważają, że kiedy coś było za darmo, bardzo trudno zacząć za to płacić. Mówcie wcześnie, ile wartości klient dostaje („wartość 49 zł, dziś 0 zł”), kiedy darmowy okres się skończy i co będzie potem. To mniej bolesne niż niespodzianka na fakturze.
Organizatorzy wydarzeń: darmowe wejście przyciąga tłum, ale przykład muzeum Ariely’ego pokazuje, że tłok i kolejki psują doświadczenie. Zaplanujcie przepustowość. Czy symboliczna opłata zwiększa frekwencję i zaangażowanie uczestników? To pytanie do przetestowania, nie wynik badań, które tu sprawdzaliśmy.
TWARDE DANE
czyli dowody na to, że to nie jest tylko teoria
Shampanier, Mazar i Ariely opisali w 2007 roku w „Marketing Science” (tom 26, numer 6, strony 742 do 757) serię eksperymentów pod tytułem „Zero as a Special Price: The True Value of Free Products”. Pokazali, że obniżka ceny do zera wywołuje większą zmianę wyborów niż obniżka między dwiema niezerowymi cenami.
Fan, Cai i Bodenhausen opublikowali w 2022 roku w „Journal of the Academy of Marketing Science” pięć badań pod tytułem „The boomerang effect of zero pricing”. Wynik: zerowa cena zwiększa popyt w porównaniu z niską ceną, kiedy koszty uboczne oferty są niskie, ale zmniejsza go, kiedy są wysokie, jak czas dojazdu na zajęcia stacjonarne czy fizyczne ryzyko nowej szczepionki. Autorzy tłumaczą to dwoma torami: zero wywołuje pozytywne emocje, ale też uważniejsze przyjrzenie się kosztom ubocznym, i przy wysokich kosztach to drugie przeważa. To najważniejszy kontrargument wobec uproszczonego hasła „gratis zawsze wygrywa”.
Dallas i Morwitz opublikowali w 2018 roku w „Journal of Marketing Research” pracę „There Ain’t No Such Thing as a Free Lunch: Consumers’ Reactions to Pseudo-Free Offers”. Dotyczy ona ofert, które wyglądają na darmowe, ale mają warunek, na przykład gratis przy zakupie. Podajemy tylko temat i bibliograficzne dane, bo nie sprawdziliśmy szczegółowych wyników, więc nie formułujemy tu konkretnego wniosku.
Lewis, Singh i Fay opublikowali w 2006 roku w „Marketing Science” pracę o wpływie nieliniowych opłat za wysyłkę i obsługę na decyzje o zakupie i wysokość wydatków, w tym o progach darmowej dostawy. Wskazujemy ją jako miejsce, w którym warto szukać szczegółów o tym, jak progi wpływają na koszyk. Nie sprawdzaliśmy liczb z tego artykułu.
Kellogg Insight opublikował popularnonaukowe omówienie pracy Fan, Cai i Bodenhausena pod tytułem „How Offering a Product for Free Can Backfire”. To dobry punkt wyjścia, jeśli chcecie szybko zobaczyć, jak autorzy tłumaczą wynik biznesowi, i jednocześnie przypomnienie, że efekt zerowej ceny ma granice. Warto czytać go razem z oryginalnym eksperymentem, a nie zamiast niego.
KOREKTA KURSU
czyli jedna konkretna rzecz do zrobienia inaczej
Zanim w tym tygodniu weźmiecie coś tylko dlatego, że jest za darmo albo w gratisie, zadajcie sobie trzy pytania. Pierwsze: czy wzięłabym/wziąłbym to, gdyby kosztowało złotówkę? Jeśli nie, gratis nie jest okazją, tylko ładnie opakowanym obciążeniem. Drugie: co płacę poza ceną, czyli czas, uwagę, dane, miejsce w szafie, przyzwyczajenie albo zobowiązanie? Trzecie: czy ten gratis konkuruje z tym, czego naprawdę chcę, czy jest dodatkiem?
Są dwa wyjątki od tej zasady. Pierwszy to sytuacja, w której koszty uboczne są wysokie, na przykład długa podróż po darmowe badanie albo godzina formularza po darmowy dostęp. Wtedy zero przestaje być tak kuszące, i dobrze. Drugi to okresy próbne: ustawcie przypomnienie w kalendarzu na dzień przed końcem i decydujcie wcześniej, a nie w chwili, w której pobierana jest pierwsza opłata. Złotówkowa wersja pytania to nasz sposób na zastosowanie wniosków z eksperymentów, nie technika sprawdzona w badaniach.
Wróćmy do Marty z początku numeru. Gdyby przy stojaku z napisem „Druga para gratis” zapytała siebie, czy kupiłaby te skarpetki bez wzmocnienia za złotówkę, odpowiedź byłaby oczywista. Wyszłaby ze sklepu z jedną parą, po którą przyszła, i z poczuciem, że to ona decyduje, a nie napis na stojaku.
Do „przeczytania” następnym razem!




